Boya veya kaplama şartnamelerinde sık sık Sa 2½ gibi ifadeler görürsünüz. Bu ifade, çelik yüzeyin kumlama sonrasında ulaşması gereken temizlik derecesini anlatır. Dereceler ISO 8501-1 standardında tanımlanır ve yüzey çoğunlukla görsel olarak, standardın referans fotoğraflarıyla karşılaştırılarak değerlendirilir.
Temizlik derecesi ne anlatır?
“Sa” kısaltması, püskürtmeli temizlik (blast cleaning) yöntemini gösterir. Sayı büyüdükçe yüzey daha temizdir. Dereceler kabaca şöyle özetlenebilir:
| Derece | Tanım | Yüzeyde beklenen durum |
|---|---|---|
| Sa 1 | Hafif temizlik | Gevşek tufal, pas ve boya alınmış; sıkı yapışan kalıntılar kalabilir |
| Sa 2 | Kapsamlı temizlik | Tufal, pas ve boyanın büyük bölümü alınmış; kalanlar sıkı yapışmış olmalı |
| Sa 2½ | Çok kapsamlı temizlik | Yalnızca hafif leke veya gölge biçiminde iz kalabilir |
| Sa 3 | Görsel olarak temiz çelik | Homojen metalik görünüm; görünür kalıntı yok |
Bu tablo özet niteliğindedir. Kesin tanımlar ve kabul ölçütleri için standardın kendisine ve işin şartnamesine bakılmalıdır.
Hangi derece ne zaman istenir?
Gerekli dereceyi işin ortamı ve kullanılacak kaplama belirler. Sa 2½, koruyucu boya sistemlerinde sık istenen bir derecedir. Sa 3 daha çok metalizasyon gibi çok temiz yüzey isteyen uygulamalarda veya ağır koşullarda görülür. Daha düşük dereceler ise koşulların daha hafif olduğu işlerde kabul edilebilir. Doğru cevap her zaman kaplama üreticisinin teknik föyünde ve proje şartnamesindedir.
Derece yükseldikçe temizlik süresi ve maliyet de artar. Bu nedenle gereğinden yüksek bir derece istemek bütçeyi boşuna zorlayabilir, gereğinden düşüğü ise kaplamanın ömrünü kısaltabilir.
Temizlik derecesi ile yüzey profili aynı şey değil
Sa derecesi yüzeyin ne kadar temiz olduğunu anlatır, ne kadar pürüzlü olduğunu değil. Pürüz (yüzey profili) ayrı bir değerdir ve ISO 8503 gibi standartlarla değerlendirilir. İki yüzey aynı Sa derecesinde olup çok farklı pürüze sahip olabilir. Şartnamelerde bu nedenle iki değer genellikle birlikte yer alır.
Yüzey profilini büyük ölçüde aşındırıcının türü ve tane boyutu belirler. Köşeli aşındırıcılar, örneğin çelik grit, garnet ve kahverengi alüminyum oksit, kaplamanın tutunacağı pürüzü oluşturmak için sık kullanılır.
Temiz sonuç için pratik notlar
- Yağ ve gres kumlamayla tam olarak temizlenmez, hatta yüzeye yayılabilir. Bunları kumlamadan önce giderin.
- Yüzeyin temizlik derecesini kirlenmiş veya nemli ortamda koruyamazsınız. Kumlanan yüzey hızla paslanabileceği için kaplamayı gecikmeden uygulayın.
- Kumlama sonrasında yüzeydeki toz ve aşındırıcı kalıntılarını temizleyin.
- Aşındırıcının temiz ve kuru olması sonucu doğrudan etkiler.
St 2 ve St 3: el ve makine aletiyle temizlik
ISO 8501-1, kumlama dışında el aletleri ve elektrikli aletlerle yapılan temizlik için de dereceler tanımlar: St 2 (kapsamlı) ve St 3 (çok kapsamlı). Bu yöntemler kumlama yapılamayan yerlerde kullanılır; ancak elde edilen yüzey, kumlanmış yüzeyle aynı temizliği ve pürüzü sağlamaz. Hangi yöntemin kabul edildiğini boya sisteminin teknik föyü belirler.
Temizlik derecesi nasıl kontrol edilir?
- Yüzeyi tozdan arındırdıktan sonra, iyi ve dağınık ışık altında değerlendirin.
- Standardın referans fotoğraflarını, yüzeyin başlangıçtaki pas derecesine uygun olanla karşılaştırın.
- Farklı bölgelerden örnekleyin; köşe, kaynak ve girinti gibi zor alanları atlamayın.
- Sonuçları fotoğrafla birlikte kayıt altına alın.
Korozyonun neden kaplama altında başladığı hakkında genel bilgi için Vikipedi'deki korozyon maddesine bakabilirsiniz. Boya öncesi adımlar boya öncesi kumlama, pürüz ölçümü ise yüzey pürüzlülüğü yazımızda.
Sıkça Sorulan Sorular
Sa 2½ ile Sa 3 arasındaki fark nedir?
Sa 2½'de yüzeyde yalnızca hafif leke veya gölge biçiminde iz kalabilir; Sa 3 ise görünür kalıntı olmayan, homojen metalik görünümlü yüzeydir. Sa 3 daha fazla zaman ve maliyet gerektirir.
Gemi kumlamada hangi derece istenir?
Birçok deniz kaplaması için Sa 2½ yaygın bir beklentidir; kesin değer kaplama üreticisinin şartnamesine göre belirlenir. Ayrıntılar gemi kumlama yazımızda.
Kumlanan yüzey paslanırsa derece korunur mu?
Hayır. Kaplama öncesinde yüzeyde yeniden pas oluşursa elde edilen derece kaybolur ve yüzeyin yeniden temizlenmesi gerekebilir. Bu nedenle kumlama ile kaplama arasındaki süre kısa tutulmalıdır.
Kısaca
Sa derecesi temizliği, yüzey profili pürüzü anlatır; ikisi de kaplamanın başarısı için önemlidir. Bir işiniz varsa kumlama hizmeti sayfamızdan teklif isteyebilir, aşındırıcı seçimi için ürünlerimize göz atabilirsiniz.
